Van waarheidsvinding naar publieke waarde


Door
Arjan van Daal, Paul Misdorp en Mark van Twist

Een essay over de veranderende betekenis van onderzoek voor het strategisch vermogen van decentrale overheden.

Inleiding: “Bestuurskunde lijkt wel taalkunde. De bestuurskundige beschouwt een praktijk waar zich processen van politieke wilsvorming, bestuurlijke besluitvorming en ambtelijke beleidsvorming afspelen. Het is een praktijk waar begrippen een eigen betekenis hebben en een onderliggende waarde uitdrukken. Niet zelden zijn bedoelingen van de spreker of schrijver versluierd door begrippen die op het eerste oog geen andere lading hebben dan de letterlijke. Voor de bestuurskundige is taalgevoel onmisbaar om te doorgronden wat zich afspeelt in de praktijk van het openbaar bestuur. De dagelijkse kost van de bestuurskundige: waarden achter woorden zoeken, subtiliteit van het geschreven en gesproken woord ontrafelen, tekstexegese doen om veranderende zienswijzen te ontdekken enzovoorts.

Bij het schrijven van dit essay kwam de rol van taal eens te meer naar voren. Dit essay gaat over de relatie tussen onderzoek en strategie binnen decentrale overheden. In onze zoektocht mochten we ervaren dat taalgevoel essentieel is om de waarnemingen te doorgronden. Dat begint al met het fascinerende begrippenduo onderzoek en strategie. Welke overheidsorganisatie wil nou niet kennis vergaren over de ontwikkelingen op en rondom haar taakgebieden en over de effectiviteit van huidige en nieuwe handelwijzen (onderzoek)? Welke overheidsorganisatie wil nou niet een route uitstippelen die haar missie en visie vertaalt naar organisatiebrede handelingsperspectieven, kortweg strategie? Het kan haast niet anders of onderzoek en strategie hebben een prominente positie binnen decentrale overheden, zou je denken.

Onze zoektocht laat een andere situatie zien. Een prominente positie van onderzoek en strategie is niet vanzelfsprekend. We zagen dat de domeinen van onderzoek en strategie weliswaar toenadering tot elkaar zoeken en om elkaar heen bewegen, maar een overtuigende dans is in die bewegingen nog niet te ontwaren. De waarde van onderzoek voor het strategische vermogen is nog onderbenut, zo is een van onze bevindingen.

Dit essay volgt op een survey die de Vereniging van Statistiek en Onderzoek (VSO) heeft gehouden onder haar leden. De vso is de brancheorganisatie van bureaus die zich bezighouden met lokaal en regionaal (statistisch) beleidsonderzoek. Tot de leden horen grote en kleine gemeenten, regionale samenwerkingsverbanden en provincies. De survey leverde zodanig interessant materiaal op dat de vso de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB) benaderde met het verzoek om samen te reflecteren op de uitkomsten. Het voorliggende essay is het sluitstuk van de reflectie waarin we onze bevindingen en bespiegelingen samenbrengen.

Van onderzoeksbureaus wordt een wezenlijk andere rol verwacht dan in het verleden. Het vak van onderzoeker verandert en die verandering gaat nog wel even door. Wat blijft, is het streven naar waarheidsvinding. Dat is de essentie van het vak van onderzoeker. Wat verandert, is de luider wordende oproep om de ‘waarde’ van het onderzoek binnen de overheid te vergroten. De publieke waarde van onderzoek, zou je kunnen zeggen. Het begrip ‘publieke waarde’ ontlenen we aan Mark Moore die reeds in 1995 aan Harvard University publiceerde over ‘Creating Public Value’.

Onderzoek heeft een belangrijke potentiële waarde voor het strategische vermogen van een overheidsorganisatie. In ons essay ‘Van waarheidsvinding naar publieke waarde’ verkennen we de aanknopingspunten voor een eigentijdse onderzoeksfunctie binnen decentrale overheden die naast waarheidsvinding ook nadrukkelijk de realisatie van publieke waarde voor het werk in de organisatie voor ogen heeft.”

Download NSOB/VSO Publicatie

Foto: Louise G.S. Kruf