Water en Veiligheid

DSCN0038Het lijkt zich wederom op te dringen, instinctief, dat we niet veilig zijn achter de dijken. Onderzoeken van gerenommeerde instituten, landelijk beleidsplannen, de stroom berichten over klimaatverandering en de opwarming van de aarde, alsmede het bewustzijn onder de bevolking grijpen in elkaar. Om het in de woorden te zeggen van Hoogleraar Sociologie Ulrich Beck: “de dreiging van een ramp doemt op en mensen – zoals herten de geur van naderende wolven waarnemen – voelen het gevaar”. Publieke leiders en onderzoekers: ja, bevolking: nee (nog niet).

Onderzoek
Het Plan bureau voor de Leefomgeving (PBL) publiceerde in mei het rapport Kleine kansen –grote gevolgen: Slachtoffers en maatschappelijke ontwrichting als focus voor het waterveiligheidsbeleid. PBL:

“Er zijn concrete mogelijkheden om het aantal slachtoffers bij dijkdoorbraken en overstromingen in Nederland fors te beperken. Deze mogelijkheden worden in het waterveiligheidsbeleid nog nauwelijks benut. Het PBL laat in zijn studie ‘Kleine kansen – grote gevolgen’ zien dat de mogelijke aantallen slachtoffers met vele duizenden kunnen afnemen door dijken gericht te versterken en de evacuatiestrategie aan te passen.”

“Stappen naar een robuuster waterveiligheidsbeleid: Het aanpassen van de dijken, de ruimtelijke inrichting (vluchtplaatsen) en eventuele aanpassingen aan de vitale functies zal de nodige tijd vergen (decennia). Daar staat tegenover dat het aanpassen van de evacuatiestrategie, het onderzoeken van nut en noodzaak van herstelplannen en een gerichte publieke communicatiecampagne  al op korte termijn uitgevoerd kunnen worden en zo al snel een concrete bijdrage kunnen leveren aan het tegengaan van maatschappelijke ontwrichting in geval van een overstroming.”

BeleidScreen Shot 2014-06-03 at 19.31.27
Het beleid bestaat in Nederland over een samenhangend stelsel van wetten, programma’s en plannen. Enkele actuele zaken. De brief op 2 juni van Minister Schulz van Haegen duidt de hoofdlijnen van beleid in de volgende fase van haar beleidsplan Deltaprogramma. Citaat:

“Het huidige waterveiligheidsbeleid gaat al een aantal decennia mee. Sindsdien is het aantal mensen en de economische waarde achter de dijken sterk toegenomen. Het klimaat verandert, de kennis over alle mogelijke manieren waarop een dijk kan bezwijken is toegenomen en dankzij computersimulaties kunnen we de gevolgen van overstromingen beter inschatten. Al deze zaken worden verwerkt in het nieuwe waterveiligheidsbeleid en nieuwe normen voor de primaire waterkeringen (dijken, duinen en dammen).”

“Ik wil daarnaast de gevolgen van een overstroming beperken. Dat doe ik door partijen te stimuleren te werken aan een meer waterrobuuste en klimaatbestendige inrichting bij ruimtelijke (her)ontwikkelingen. Maar ook door te zorgen dat partijen via goede ruimtelijke planvorming voorkomen dat in de toekomst nieuwe grote opgaven voor waterveiligheid ontstaan.”

Vandaag wordt het Nationaal Waterplan, die haar basis vindt in de Waterwet, ter inzage gelegd.  Het focust op waterkwaliteit en overstromingsrisico’s.

Zeespiegelstijging
Het klimaatportaal van Platform Communication on Climate Change (PCCC) geeft een schatting van de zeespiegelstijging ten gevolge van de opwarming van de aarde:

“Het huidige tempo van de zeespiegelstijging is ongeveer 3 millimeter per jaar ofwel 30 centimeter per eeuw. De snelheid van toekomstige stijgingen is moeilijk te bepalen, aangezien er nog veel onzekerheden bestaan in de processen die ten grondslag liggen aan zeespiegelstijging en dan met name de dynamiek van het ijs op Groenland en Antarctica. Voor zeespiegelstijging aan de Nederlandse kust geeft het KNMI waarden van maximaal 85 centimeter tot het einde van deze eeuw. Waarden boven de 1,5 meter per eeuw lijken uitgesloten. Nederland kan waarschijnlijk nog eeuwen worden beschermd tegen zeespiegelstijging, waarbij vooral de afnemende mogelijkheden voor een vrije uitstroom van rivierafvoeren bepalend zullen zijn voor de lange termijn houdbaarheid van Nederland.”

Bewustzijn
De Dijkgraven weten dat de bevolking zich er nog niet van bewust is.

“Onder de Friezen heeft Van Erkelens nog geen paniek kunnen waarnemen over de  toegenomen overstromingsrisico’s door klimaatverandering. Bewustwording dat er altijd iets mis kan gaan – ook als het volgens Deltanormen veilig is – is volgens hem nauwelijks aanwezig. “In Nederland is het zo goed geregeld. Er is werk nodig om het bewustzijn van risico’s onder de bevolking te versterken. De veiligheidsregio’s zullen er een belangrijke rol in hebben om hieraan te werken.”

“De OESO toonde zich in maart nog met name getroffen door het gebrek aan waterbewustzijn van de Nederlandse burger. Nederlanders nemen het waterbeheer voor lief en zij weten niet wie er verantwoordelijk zijn voor de waterveiligheid en wat ze moeten doen als het onverhoopt toch mis mocht gaan. Minister Schultz erkent de problematiek en kondigt aan dat er binnenkort regionale campagnes starten waarin wordt geprobeerd om de betrokkenheid en zelfredzaamheid van de Nederlanders te vergroten. Schultz: “We zullen laten zien wat er elke dag aan werk wordt verzet, wat er nodig is in de toekomst en wat mensen zelf kunnen doen.”

Ten slotte
Onderzoek, beleid, zeespiegelstijging en bewustzijn. Zij grijpen in elkaar. De interfaces lijken cruciaal. Voor zelfgenoegzaamheid (OESO), onderschatting van wat op ons afkomt (er zijn andere schattingen zeespiegelstijging met veel grotere omvang), korte lijnen tussen burger en overheid en zorgvuldigheid en voorzichtigheid in de hele planning van ons land lijken geboden.