Omstreden normalisering

Omstreden normalisering  VU Amsterdam 315x275Hoe de Vrije Universiteit veranderde in de lange jaren zeventig

Boek door Cees Paardekoper

“Na de korte, heftige jaren zestig komen de lange jaren zeventig. De universiteiten in Nederland veranderen radicaal. De oude professorenuniversiteit implodeert in de jaren zestig, maar het vervolg is anders dan de vernieuwers van die tijd zich voorstellen. Verbeelding en illusie moeten in de jaren zeventig hardhandig plaatsmaken voor heftige politieke en bestuurlijke conflicten en complexe, vaak langdurige besluitvormingsprocessen.

De universiteiten raken in een proces van modernisering en normalisering. De oude elite-universiteit wordt een massa-universiteit. Voor de gereformeerde Vrije Universiteit is dat extra moeilijk, want had Abraham Kuyper niet gezegd dat de mensen te verdelen waren in ongelovige normalisten en christelijke abnormalisten? De strijd aan de VU is daarom extra hevig.

In Omstreden normalisering beschrijft politicoloog en bestuurskundige Cees Paardekooper deze strijd. Hoe gingen de autoriteiten van de VU met de radicale, activistische studenten om? Hoe kwam er bij de VU een proces van democratisering op gang? Wat betekende dat voor het oorspronkelijke karakter van de VU en het onderwijs dat er gegeven werd? Cees Paardekooper schreef er een toegankelijk, met veel persoonlijke anekdotes en bijzondere verhalen doorspekt boek over.” (Bron: Vrije Universiteit Amsterdam)

Paardekooper concludeert:

“dat de radicale studentenbeweging en de in die tijd nieuwe bestuurders van de universiteit, eigenlijk aan hetzelfde project werkten: de oude protestants christelijke elite universiteit omvormen in een normale massa universiteit voor heel veel studenten en kwalitatief hoogstaand onderzoek.  Een proces dat aan alle universiteiten in Europa plaatsvond, maar vanwege de protestantse geschiedenis van de VU hier bijzondere accenten kreeg. Bovendien waren de bestuurders en studenten het niet eens over de af te leggen weg en uiteindelijke doel, wat veel conflicten tot gevolg had.” (Bron: Advalvas)

In het interview De VU is een gewone universiteit geworden legt Paardekoper de titel van zijn boek kort en bondig uit:

“In eerste instantie wilde ik een verhaal schrijven over de moeizame weg van de elite universiteit naar een massa-universiteit vanuit het perspectief van de radicale studentenbeweging. Want dat proces voltrok zich na de jaren zestig van de vorige eeuw. De oude universiteiten waar de hoogleraren de baas waren, ontploften en het ancien regime werd weggevaagd. Ik vroeg me later vooral af wat er specifiek was aan de geschiedenis aan de VU. Studenten en medewerkers, maar ook hoogleraren waren in die tijd erg bezig met de vraag hoe je aan deze bijzondere gereformeerde universiteit ‘gewone’ wetenschap kon bedrijven die voldoet aan eisen van kwaliteit en relevantie. Toen kwam ik het woord ‘normaal’ tegen. Dat bleek aan de VU een beladen betekenis te hebben. Abraham Kuyper noemde de oprichting van de VU in 1880 namelijk een abnormaal project. Een daad van verzet tegen het alom opkomende seculiere modernisme in de samenleving. In de loop der decennia ontstaat aan de VU een voortdurende spanning tussen geloof en wetenschap. Steeds meer hoogleraren zien in dat een specifieke christelijke wetenschap niet bestaat. Door de opkomst van de studentenbeweging in de jaren zestig en zeventig is dat proces in een versnelling geraakt. Dat de VU een normale massa-universiteit moest worden, was echter niet voor iedereen vanzelfsprekend. Het was omstreden. Vandaar de titel.”

Paardekooper werkt tal van relevante bestuurlijke en politieke krachten in zijn boek zeer gedegen uit en gaat zeer gericht in op de progressieve en emancipatorische waarden (“Ook arbeiderskinderen moesten kunnen gaan studeren”) die hebben gewerkt op de vernieuwing van wetenschap en onderwijs aan niet alleen de Vrije Universiteit Amsterdam maar de universitaire wereld in algemene zin.

Over waar wij nu staan, zovele jaren later, is Paardekooper klip en klaar. Hij pleit zeer krachtig voor meervormigheid van wetenschap en onderwijs en daarmee voor een herwaardering van de abnormale universiteit:

“Wat ik zie is dat alle universiteiten, en vlak de hogescholen ook niet uit, massa-instituten zijn geworden waar in korte tijd zo veel mogelijk studenten hun diploma moeten halen. Op zichzelf is dat een fantastisch resultaat! Maar de keerzijde is dat ze ook allemaal erg op elkaar zijn gaan lijken. Veel, zo niet alles draait om rendementscijfers en binnen financiële budgetten blijven. Bovendien is er een fors bureaucratisch evaluatie- en controlesysteem opgetuigd. Ik wil graag weer wat meervormigheid en gedurfde experimenten zien. Doe eens iets anders, wees een echte kritische universiteit. Maar niet allemaal hetzelfde alsjeblieft. Volgens mij vraagt deze tijd om diversiteit, kwaliteit en innovatief vermogen. Daar draait de discussie al een halve eeuw om bij de VU, maar andere universiteiten zijn geen haar beter. Zo normaal is de VU inmiddels wel geworden.”

Redactie: Het boek is niet alleen geschikt voor de studenten van toen (als reflectie of retrospectie), maar voor iedereen die geïnteresseerd is in de vaak complexe verbanden tussen geloof, wetenschap, onderwijs, overheid en samenleving. Het is daarmee zeer actueel. Het boek scherpt onze geest op dit cruciale interface in het huidige publieke domein.

Het Boek Omstreden Normalisering: De Vrije Universiteit in de jaren zeventig is uitgegeven door Uitgeverij Van Gennep, 380 blz. € 22,50