‘Een proefballonnetje oplaten’

31hut24agtl-_sy300_Door Jack Kruf.

Het in ontwikkeling zijnde project Oranje-Stad biedt de mogelijkheid om – naar het Nederlandse spreekwoord – een proefballonnetje op te laten voor bestuurders, managers, onderzoekers, adviseurs, zorgverleners, ingenieurs of journalisten opnieuw bereikbaar te maken.

Alles gebeurt tegenwoordig immers real-time. Voor proefballonnetjes is er weinig ruimte meer in het openbaar bestuur. Het ritme van raden en colleges, de druk van de media, de social media slaan allen de klok van het directe heden. Niet altijd succesvol, wenselijk of soms gewoon onhandig. Zelfs ministers in België vechten hun standpunten vandaag de dag real-time en in het openbaar uit. Niet effectief, omdat voor echte verdieping voor het vinden van duurzame en effectieve oplossingen geen tijd meer lijkt te zijn. Haast lijkt altijd geboden. Tijd voor reflectie ontbreekt vaak.

Zou het kunnen dat we het proefballonnetje een hernieuwde kans biedt en dat het besloten karakter daarbij een extra voordeel kan zijn?  Geeft het proefballonnetje ons een nieuwe en tegelijkertijd klassieke c.q. beproefde methode in handen om de kwaliteit van publiek besturen én handelen te verrijken en te versterken? De letterlijke betekenis in ogenschouw nemend…

Een proefballonnetje oplaten: 1. een voorstel doen om er achter te komen hoe men er op zal reageren. (Met de bedoeling het terug te trekken bij te veel tegenstand, en door te zetten als anderen ermee instemmen).(Woorden.org). 2.iets voorstellen om de meningen te peilen (Van Dale).

… lijkt dit zo te zijn. Voorwaar een slecht idee om in dit als het concept verder uit te werken. Een oefenruimte binnen Oranje-Stad, waar proefballonnetjes opgelaten kunnen worden. We kunnen dan ook weer terug naar onze kindertijd om met open en oprechte blik te aanschouwen wat er gebeurt. Gaatie hoog en waait naar nieuwe landen, over de grenzen heen, het avontuur tegemoet, of blijftie hangen in de eerste beste boom.

Het is maar een proefballonnetje gelukkig. Maar het kan het inzicht in de echte wereld sterken. Een oud spreekwoord kan een mens op nieuwe gedachten brengen… Een proefballonnetje zou weer onderdeel moeten worden van het publieke bestuur en management. En erover communiceren is daarbij zeer aan te raden. Het is een geweldig instrument omdat het inzicht ex ante geeft in aanpak en route. Voorkomt brokken ook als de echte plannen door college en raad worden vastgesteld en het spel op de wagen is. Proefballonnetjes kunnen erg nuttig zijn.

De etymologie geeft de bestuurder en manager nog verdere verdieping;

PROEFBALLON 
M. Philippa e.a. (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands

proef zn. ‘test, experiment’
Mnl. prueveproveproeve ‘bewijs’ in sonder ander prueue ‘zonder ander bewijs’ [1285; VMNW], ‘onderzoek’ in ondersoeke, ende proue [1298; VMNW]; vnnl. prouf ‘gilde-examen, meesterproef’ in die de prouf … moeten afnemen[1583; WNT], proef ‘bewijs, bewijsgrond, redenering, argument’ en proefproeve ‘experiment, onderzoek, probeersel’ en proeve ‘proef of voorproef van spijs of drank’ [alle 1599; Kil.], ‘staal, monster’ in proefkens of monsterkens [1646; WNT], ‘probeersel, eerste versie’ in we krijgen der … eerst een proef van [1694; WNT]; nnl. proefproeve ‘experiment’ in Natuurkundige Proeven [1765; WNT], ‘bewijs’ of ‘examen’ o.a. nog in de uitdrukking proeve van bekwaamheid [1807; WNT], ‘probeersel, eerste versie’ o.a. nog in drukproef [1825; WNT drukproef], ‘test’ in bloedproef ‘bepaling van het alcoholgehalte in het bloed’ in na … de bloedproef in de cel opgesloten ter ontnuchtering [1950; Soester Courant].
Ontleend aan Frans preuve ‘proefneming’ [1253; TLF], eerder al ‘bewijs’ [1160-74; TLF], variant proeve [1283; TLF affirmatif], afleiding van prouver ‘aantonen, bewijzen’, zie → proeven.
♦ proefballon zn. ‘handeling of uitlating om reacties uit te lokken’. Nnl. proefballon ‘uitlating of handeling als proef om reacties te testen’ in men beschouwt het bericht als een proefballon [1909; Archief Eemland], proefballon ‘kleine ballon opgelaten om richting en kracht van de wind te leren kennen’, ‘middeltje om de zienswijze of de mening van iemand of een groep te leren kennen’ [1912; Koenen], (bod bij bridge) één schoppen … een proefballon [1918; Groene Amsterdammer]. Samenstelling van proef en → ballon, als vertaling van Frans ballon d’essai.